Şüpheli alacak karşılığı ve değersiz alacak
Tahsil edilemeyen alacak, kendiliğinden gider olmaz. Karşılık ayırmanın da değersiz alacak yazmanın da kanunda sayılmış şartları vardır; şartlar oluşmadan yapılan kayıt eleştiri konusudur.
Ticari alacağın tahsil edilememesi, işletmenin kârını fiilen düşürür. Ancak vergi matrahından indirilebilmesi için Vergi Usul Kanunu'nun aradığı şartların gerçekleşmesi gerekir. Uygulamada en sık karıştırılan iki kavram şüpheli alacak karşılığı ile değersiz alacaktır.
Şüpheli alacak karşılığı
Ticari ve zirai kazancın elde edilmesiyle ilgili olmak şartıyla, dava veya icra safhasındaki alacaklar ile yapılan protestoya veya yazı ile bir defadan fazla istenmesine rağmen borçlu tarafından ödenmemiş dava ve icra takibine değmeyecek derecede küçük alacaklar için karşılık ayrılabilir.
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| Kazançla ilgili olma | Alacak, ticari veya zirai kazancın elde edilmesiyle ilgili olmalı |
| Hasılat kaydı | Alacak daha önce hasılat olarak kaydedilmiş olmalı |
| Takip | Dava veya icra safhasında bulunmalı |
| Küçük alacaklar | Protesto veya yazı ile iki kez istenmiş olmalı |
| Dönemsellik | Karşılık, şartın gerçekleştiği dönemde ayrılmalı |
Değersiz alacak
Kazai bir hükme veya kanaat verici bir vesikaya göre tahsiline artık imkân kalmayan alacak değersiz alacaktır. Değersiz hâle gelen alacak, bu duruma geldiği dönemde doğrudan zarara yazılır; ayrıca karşılık ayrılmasına gerek yoktur.
| Şüpheli alacak | Değersiz alacak | |
|---|---|---|
| Durum | Tahsili şüpheli | Tahsil imkânı kalmamış |
| Kayıt | Karşılık ayrılır | Doğrudan zarara yazılır |
| Dayanak | Dava, icra veya iki kez yazılı talep | Kazai hüküm veya kanaat verici vesika |
| Sonradan tahsil | Karşılık iptal edilir, gelir yazılır | Tahsil edilirse gelir yazılır |
Sık yapılan hatalar
- Vadesi geçmiş her alacak için karşılık ayrılması. Vade geçmesi tek başına yeterli değildir; takip şartı aranır.
- Avans niteliğindeki ödemeler için karşılık ayrılması. Hasılat kaydedilmemiş tutar için karşılık ayrılamaz.
- Teminata bağlanmış alacaklarda teminat tutarının da karşılığa dâhil edilmesi.
- İlişkili kişilerden olan alacaklarda şartların gevşek yorumlanması.
- Karşılık ayrıldıktan sonra tahsilat olduğunda gelir kaydının unutulması.
- Katma değer vergisi tutarının karşılık dışında bırakılması; alacağın tamamı hasılata dâhil edilmişse KDV de kapsamdadır.
Pratikte doğru yaklaşım şudur: alacak yaşlandırma tablosu her ay güncellenir, takibe düşen alacaklar ayrı izlenir ve dönem sonunda hangi alacağın hangi şartla hangi tutarda karşılığa konduğu yazılı olarak kayda geçer. Bu kayıt, inceleme sırasında ilk istenen belgedir.
Dayanak
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, 322. madde (değersiz alacak)
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, 323. madde (şüpheli alacak)
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, 324. madde (vazgeçilen alacak)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya ilişkin mesleki değerlendirme yerine geçmez. Tutar ve oranlar belirtilen yürürlük yılına aittir; işlem yapmadan önce güncel düzenlemeyi teyit ediniz.
