Yıl içinde net ücret neden düşer?
Brüt ücret değişmediği hâlde çalışanın eline geçen tutar yılın ikinci yarısında azalır. Sebebi zam yapılmaması değil, gelir vergisinin kümülatif matrah üzerinden hesaplanmasıdır.
Türkiye'de ücret üzerinden alınan gelir vergisi, her ayın kazancına ayrı ayrı değil, yılbaşından o aya kadar biriken matraha bakılarak hesaplanır. Bu tutara kümülatif gelir vergisi matrahı denir. Matrah büyüdükçe bir üst dilime geçilir ve aynı brüt ücretten daha yüksek vergi kesilir. Çalışan bunu maaşının düşmesi olarak görür; oysa brüt ücret sabittir, artan yalnızca vergi oranıdır.
Hesap nasıl işliyor?
Aylık gelir vergisi matrahı, brüt ücretten sigorta primi işçi payı ile işsizlik sigortası primi işçi payı düşülerek bulunur. 2026 yılında bu kesintiler sırasıyla %14 ve %1, yani toplam %15'tir. Kalan tutar her ay bir öncekinin üzerine eklenir; vergi, biriken toplam üzerinden hesaplanıp önceki aylarda hesaplanan vergi düşülerek o ayın kesintisine ulaşılır.
| Kümülatif matrah | Oran |
|---|---|
| 190.000 ₺'ye kadar | %15 |
| 190.000 – 400.000 ₺ | %20 |
| 400.000 – 1.500.000 ₺ | %27 |
| 1.500.000 – 5.300.000 ₺ | %35 |
| 5.300.000 ₺ üzeri | %40 |
Buna bir de asgari ücret istisnası eklenir: ücretin asgari ücrete isabet eden kısmı üzerinden hesaplanan gelir vergisi ile damga vergisi istisna kapsamındadır ve kesilmez. İstisna tutarı da kümülatif hesaplandığı için yıl içinde değişir; bu, düşüşü kısmen yumuşatır ama ortadan kaldırmaz.
Somut örnek: aylık 60.000 ₺ brüt ücret
Aşağıdaki tablo, 2026 parametreleriyle aylık 60.000 ₺ brüt ücret alan bir çalışanın on iki aylık seyrini gösterir. Sigorta primi işçi payı ile işsizlik primi toplamı 9.000 ₺, aylık gelir vergisi matrahı 51.000 ₺'dir. Damga vergisi, asgari ücreti aşan kısım üzerinden binde 7,59 oranıyla 204,70 ₺ olarak sabittir.
| Ay | Kümülatif matrah | Hesaplanan GV | İstisna | Ödenen GV | Net ücret |
|---|---|---|---|---|---|
| Ocak | 51.000,00 | 7.650,00 | 4.211,33 | 3.438,68 | 47.356,62 |
| Şubat | 102.000,00 | 7.650,00 | 4.211,33 | 3.438,68 | 47.356,62 |
| Mart | 153.000,00 | 7.650,00 | 4.211,33 | 3.438,67 | 47.356,62 |
| Nisan | 204.000,00 | 8.350,00 | 4.211,32 | 4.138,68 | 46.656,62 |
| Mayıs | 255.000,00 | 10.200,00 | 4.211,33 | 5.988,67 | 44.806,62 |
| Haziran | 306.000,00 | 10.200,00 | 4.211,33 | 5.988,67 | 44.806,62 |
| Temmuz | 357.000,00 | 10.200,00 | 4.537,75 | 5.662,25 | 45.133,05 |
| Ağustos | 408.000,00 | 10.760,00 | 5.615,10 | 5.144,90 | 45.650,40 |
| Eylül | 459.000,00 | 13.770,00 | 5.615,10 | 8.154,90 | 42.640,40 |
| Ekim | 510.000,00 | 13.770,00 | 5.615,10 | 8.154,90 | 42.640,40 |
| Kasım | 561.000,00 | 13.770,00 | 5.615,10 | 8.154,90 | 42.640,40 |
| Aralık | 612.000,00 | 13.770,00 | 5.615,10 | 8.154,90 | 42.640,40 |
Ocak ayında 47.356,62 ₺ olan net ücret, Aralık ayında 42.640,40 ₺'ye iner. Aradaki fark 4.716,22 ₺, yani yaklaşık %10'dur. Düşüş üç noktada belirginleşir: Nisan'da kümülatif matrah 190.000 ₺'yi aşarak ikinci dilime, Eylül'de 400.000 ₺'yi aşarak üçüncü dilime geçer. Temmuz ve Ağustos'taki kısmi toparlanma, asgari ücret istisnasının da dilim değiştirmesinden kaynaklanır.
İşveren ne yapabilir?
- Çalışana yıl başında on iki aylık net seyri gösteren bir tablo verilmesi, temmuz–eylül aylarındaki şikâyetlerin büyük kısmını ortadan kaldırır.
- Prim ve ikramiye ödemelerinin zamanlaması kümülatif matrahı etkiler; yılın hangi ayında ödendiği net sonucu değiştirir.
- Net ücret garantili sözleşmelerde yükü işveren üstlenir. Bu durumda brütleştirme her ay yeniden yapılmalı, yıllık maliyet buna göre bütçelenmelidir.
- İşyeri değiştiren çalışanda kümülatif matrah devreder; yeni işveren, önceki işverenden alınan matrahı dikkate almak zorundadır.
Dayanak
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, 103. madde (gelir vergisi tarifesi)
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, 23/18. madde (asgari ücret istisnası)
- 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu (ücret ödemelerinde oran)
- 5510 sayılı Kanun (sigorta primi işçi payı oranları)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya ilişkin mesleki değerlendirme yerine geçmez. Tutar ve oranlar belirtilen yürürlük yılına aittir; işlem yapmadan önce güncel düzenlemeyi teyit ediniz.
