Amortisman ve yenileme fonu
Amortisman, sabit kıymetin değerini faydalı ömrü boyunca gidere dönüştürür. Yenileme fonu ise satıştan doğan kârın vergilenmesini, yerine yenisi alınmak şartıyla erteler.
Amortisman
İşletmede bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya tabi olan iktisadi kıymetler, maliyet bedelleri üzerinden amortismana tabi tutulur. Faydalı ömür ve oranlar idarece belirlenen listeye göre uygulanır; kıymet listede yoksa idareye başvurularak süre belirlenir.
| Yöntem | İşleyiş | Not |
|---|---|---|
| Normal amortisman | Maliyet bedeli faydalı ömre eşit olarak dağıtılır | Her kıymet için uygulanabilir |
| Azalan bakiyeler | Kalan değer üzerinden, normal oranın iki katı | Bilanço esasında; oran sınırı vardır |
| Kıst amortisman | Binek otomobillerde iktisap ayından itibaren | İlk yıl ay sayısına göre |
- Yöntem değişikliği, azalan bakiyelerden normale geçiş yönünde mümkündür; tersi kabul edilmez.
- Amortismana başlanması için kıymetin işletmede kullanılmaya hazır hâlde bulunması gerekir.
- Belirli tutarın altındaki kıymetler doğrudan gider yazılabilir; sınır her yıl güncellenir.
- Binek otomobillerde gider ve amortisman kısıtları ayrıca değerlendirilir.
Yenileme fonu
Amortismana tabi bir kıymetin satılmasından doğan kâr, yerine aynı nitelikte bir kıymet alınması amacıyla yenileme fonuna alınabilir. Bu durumda kâr, satışın yapıldığı dönemde vergilendirilmez; fon hesabında bekletilir ve yeni kıymetin amortismanına mahsup edilir.
| Konu | Kural |
|---|---|
| Kapsam | Amortismana tabi iktisadi kıymetin satışından doğan kâr |
| Amaç | Aynı neviden bir kıymetin yenilenmesi |
| Karar | Yenileme kararının işletmece verilmiş olması |
| Süre | Üç yıl içinde kullanılması |
| Kullanım | Yeni kıymetin amortismanına mahsup |
| Süre sonunda | Kullanılmayan tutar dönem kazancına eklenir |
Uygulamada dikkat edilecekler
- Satılan ve alınan kıymetin aynı neviden olması şartı esnek yorumlanmamalıdır; makine yerine taşıt alınması tartışma yaratır.
- Fonun izlendiği hesap ayrı tutulmalı, dönem sonlarında süre takibi yapılmalıdır.
- İşletmenin tasfiyeye girmesi hâlinde fonun akıbeti ayrıca değerlendirilir.
- Enflasyon düzeltmesinin yapılmadığı dönemlerde sabit kıymetlerin defter değeri aşınır; yenileme fonu bu aşınmayı gidermez, yalnızca vergiyi erteler.
- Yeniden değerleme tercih edilmişse, amortisman yeni değer üzerinden ayrılır ve fon mahsubu buna göre hesaplanır.
Dayanak
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, 313–321. maddeler (amortisman)
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, 328. madde (yenileme fonu)
- 333 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (faydalı ömür listesi)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya ilişkin mesleki değerlendirme yerine geçmez. Tutar ve oranlar belirtilen yürürlük yılına aittir; işlem yapmadan önce güncel düzenlemeyi teyit ediniz.
