Şahıs, limited, anonim: hangisi?
Şirket türü bir tercih değil, hesaplanabilir bir sorudur. Doğru cevap işletmeden işletmeye değişir; belirleyici olan beklenen kâr, ortak sayısı, sorumluluk tercihi ve kârın işletmede kalıp kalmayacağıdır.
Kuruluş aşamasında en sık sorulan soru budur ve çoğu zaman kulaktan dolma bilgiyle cevaplanır. Oysa üç yapının vergilendirme mantığı birbirinden temelden farklıdır: şahıs işletmesinde kazanç doğrudan kişinin geliri sayılır ve artan oranlı tarifeye tabidir; sermaye şirketlerinde ise kazanç önce kurum düzeyinde vergilenir, ortağa aktarıldığında ikinci kez vergi doğar.
Üç yapının karşılaştırması
| Ölçüt | Şahıs işletmesi | Limited şirket | Anonim şirket |
|---|---|---|---|
| Vergilendirme | Gelir vergisi, artan oranlı | Kurumlar vergisi | Kurumlar vergisi |
| Kâr dağıtımı | Ek vergi yok | Dağıtımda stopaj | Dağıtımda stopaj |
| Sorumluluk | Tüm mal varlığıyla | Sermaye ile sınırlı | Sermaye ile sınırlı |
| Kamu borcu sorumluluğu | Şahsi | Ortak, payı oranında sorumlu | Yönetim kurulunda |
| Asgari sermaye | Aranmaz | Aranır | Aranır, daha yüksek |
| Ortak sayısı | Tek kişi | En az 1 | En az 1 |
| Pay devri | Söz konusu değil | Noter ve tescil gerekir | Daha kolay |
| Kuruluş maliyeti | Düşük | Orta | Yüksek |
| Muhasebe yükü | İşletme veya bilanço esası | Bilanço esası | Bilanço esası |
Karar hangi soruyla verilir?
Doğru soru "hangisi daha az vergi öder" değil, "benim rakamlarımda hangisi daha az öder" sorusudur. Cevabı belirleyen dört değişken vardır.
- Beklenen yıllık kâr: Gelir vergisi artan oranlı olduğu için düşük kârda şahıs işletmesi genellikle avantajlıdır; kâr büyüdükçe sabit oranlı kurumlar vergisi öne geçer.
- Kâr işletmede kalacak mı: Kazanç şirkette bırakılıp yeniden yatırıma dönüşecekse sermaye şirketi avantajlıdır. Her yıl tamamı ortağa dağıtılacaksa stopaj yükü hesaba katılmalıdır.
- Ortak sayısı ve giriş-çıkış: Birden fazla ortak, ileride ortak alma veya pay devri düşünülüyorsa sermaye şirketi gerekir.
- Risk düzeyi: Yüksek tutarlı ticari risk taşıyan faaliyetlerde sınırlı sorumluluk, vergi avantajından daha önemli olabilir.
Yanlış seçim düzeltilebilir mi?
Evet, ancak bedelsiz değildir. Şahıs işletmesinden sermaye şirketine geçiş, belirli şartlar sağlandığında vergisiz devir hükümlerinden yararlanabilir. Limited şirketin anonim şirkete dönüşmesi tür değiştirme hükümlerine göre yürütülür. Her iki işlem de değerleme, tescil ve bildirim süreçleri gerektirir; kuruluşta doğru karar vermek her zaman daha ucuzdur.
Nasıl çalışıyoruz
Bu soruyu bir tablo ile cevaplarız: beklenen ciro ve kâr senaryolarını, ortak sayısını ve kâr dağıtım planını girer; üç yapının üç yıllık toplam vergi ve prim yükünü yan yana koyarız. Karar, tercih beyanıyla değil, aradaki farkın tutar olarak görülmesiyle verilir.
Dayanak
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu
- 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (kuruluş, tür değiştirme, sorumluluk)
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olaya ilişkin mesleki değerlendirme yerine geçmez. Tutar ve oranlar belirtilen yürürlük yılına aittir; işlem yapmadan önce güncel düzenlemeyi teyit ediniz.
